Digitale soevereiniteit
Gemeenten zijn steeds afhankelijker van een handvol grote technologiebedrijven. De vraag is niet meer óf dat een risico is, maar hoe je er als bestuur grip op krijgt.
infAware helpt gemeenten afhankelijkheden in kaart brengen, risico’s beoordelen en bewuste keuzes maken over data, systemen en leveranciers.
De urgentie
Digitale afhankelijkheid is geen technisch probleem, het is een bestuurlijk vraagstuk
Gemeenten hebben in hoog tempo hun ICT-voorzieningen naar de cloud verplaatst. E-mail, kantoorautomatisering, zaaksystemen, registraties van inwoners: een steeds groter deel van het gemeentelijk functioneren is afhankelijk van platforms die worden aangeboden door een klein aantal grote, overwegend Amerikaanse technologiebedrijven.
Die transitie heeft voordelen gebracht. Maar de controle over de eigen digitale infrastructuur is steeds meer vervangen door contractuele afhankelijkheden. De vraag is niet meer óf digitale soevereiniteit relevant is, maar welke afhankelijkheden nog bestuurlijk uitlegbaar en beheersbaar zijn.
Investeringsbeslissingen die nú worden genomen, bepalen het handelingsvermogen van gemeenten voor de komende jaren. Overstappen wordt moeilijker naarmate systemen dieper verweven raken met de organisatie.
Afhankelijkheid van grote techbedrijven
Cloud, kantoorsoftware en zaaksystemen worden gedomineerd door een handvol buitenlandse marktspelers. Overstappen is duur en technisch complex.
Toenemende cyberdreigingen
Ransomware, datalekken en aanvallen op vitale infrastructuur nemen toe. Gemeenten zijn aantrekkelijke doelwitten door de combinatie van gevoelige data en beperkte weerbaarheid.
Geopolitieke spanningen
Amerikaanse wetgeving zoals de CLOUD Act kan toegang geven tot data van Europese burgers. Juridische zekerheid over gegevensbescherming staat onder druk.
Bron: M&I/Partners in opdracht van VNG, 2025 (n=101 gemeenten)
De infAware aanpak
Inzicht, Richting, Realisatie, Borging
Grip op digitale afhankelijkheden vraagt om een stapsgewijze, pragmatische aanpak. Niet alles tegelijk, maar gericht op wat het meeste risico draagt.
Inzicht
Breng afhankelijkheden en risico’s in beeld. Welke leveranciers zijn kritiek? Welke data staat waar? Wat zijn de contractuele bindingen?
Richting
Stel prioriteiten en een afwegingskader vast. Welke afhankelijkheden zijn acceptabel en welke vragen om actie? Wat is bestuurlijk uitlegbaar?
Realisatie
Mitigeer risico’s stap voor stap. Van betere contractafspraken en inkoopcriteria tot het verkennen van Europese alternatieven waar dat zinvol is.
Borging
Digitale soevereiniteit als structureel thema in portfoliomanagement, inkoop en leveranciersmanagement. Niet een project, maar een werkwijze.
Digitale autonomie
De handelingsvrijheid en keuzevrijheid van de gemeente: het vermogen om technologie te kiezen, te wijzigen of te vervangen zonder onredelijke belemmeringen.
- Technologische keuzevrijheid
- Voldoende interne kennis en expertise
- Bewust sturen op risicovolle afhankelijkheden
Digitale soevereiniteit
De juridische en bestuurlijke controle over digitale infrastructuren, data en systemen: zeggenschap over wat er met gemeentelijke data en systemen gebeurt.
- Juridische controle: systemen en data onder Nederlandse of Europese rechtsmacht
- Datasoevereiniteit: controle over locatie, verwerking en toegang
- Bestuurlijke zeggenschap over kritieke digitale functies
Context en wetgeving
Wat speelt er op Europees en nationaal niveau
Europese wet- en regelgeving
AI Act
Verplicht risicoklassificatie en registratie van AI-systemen. Hoog-risico AI vraagt om aantoonbare waarborgen.
NIS2-richtlijn
Strengere eisen voor cyberbeveiliging bij overheidsinstanties. Gemeenten vallen onder de verplichte scope.
Data Act en Data Governance Act
Nieuwe regels voor datatoegang, datadeling en portabiliteit. Versterkt de positie van overheden tegenover leveranciers.
AVG en Schrems II
Doorgifte van persoonsgegevens buiten de EU blijft juridisch kwetsbaar. CLOUD Act kan hiermee botsen.
Nationaal beleid
Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS)
Digitale soevereiniteit is een van de zes prioriteiten. Europese infrastructuur en open source worden “de norm”.
Agenda DOSA
Tien beleidsprioriteiten voor digitale strategische autonomie, waaronder cloud, AI, cybersecurity en kantoorsoftware.
Nederlandse Digitale Dienst (NDD)
Nieuwe rijksorganisatie met doorzettingsmacht voor overheidsbreed ICT-beleid en afbouw van strategische afhankelijkheden.
Rijksbreed cloudbeleid
Kaders voor verantwoord cloudgebruik bij overheidsinstanties. Verkenning soevereine overheidscloud voor gevoelige data.
Klaar voor de volgende stap?
Grip op digitale afhankelijkheden begint met inzicht
Of je nu wilt starten met een soevereiniteitscan, een afwegingskader wilt opstellen of het bestuur wilt informeren over de urgentie: wij helpen je verder. Onafhankelijk, praktisch en afgestemd op jouw gemeente.
Plan een kennismaking